โรคไตเรื้อรัง ภัยเงียบจากเบาหวานและความดัน

ไตเป็นอวัยวะที่ทำหน้าที่กรองของเสียและน้ำส่วนเกินออกจากเลือด ควบคุมสมดุลเกลือแร่ และช่วยควบคุมความดันโลหิต เมื่อไตค่อย ๆ เสื่อมลงเป็นเวลานานกว่า 3 เดือน เราเรียกว่า "โรคไตเรื้อรัง" ซึ่งหากปล่อยไว้อาจลุกลามจนไตวายและต้องฟอกไตในที่สุด

รู้จักโรคและสาเหตุ

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของโรคไตเรื้อรังในคนไทยคือ "เบาหวาน" และ "ความดันโลหิตสูง" ที่ควบคุมได้ไม่ดี ระดับน้ำตาลและความดันที่สูงเรื้อรังจะค่อย ๆ ทำลายหน่วยกรองเล็ก ๆ ในไตจนเสื่อมลงทีละน้อย นอกจากนี้ยังมีสาเหตุและพฤติกรรมเสี่ยงอื่น ๆ ที่เร่งให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น

• เบาหวานและความดันโลหิตสูง ที่คุมได้ไม่ดี — สาเหตุอันดับต้น ๆ
• การกินยาหรือสมุนไพรไม่เหมาะสม — เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เป็นประจำ ยาชุด หรือสมุนไพรที่ไม่ทราบส่วนประกอบ
• การกินเค็มจัด — ทำให้ความดันสูงและไตทำงานหนักขึ้น
• นิ่วในไต การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ ๆ และโรคไตจากพันธุกรรม

อาการที่ควรสังเกต

จุดที่ทำให้โรคไตเรื้อรังน่ากลัวคือ "ระยะแรกมักไม่มีอาการ" ผู้ป่วยจำนวนมากตรวจพบโดยบังเอิญจากการเจาะเลือดและตรวจปัสสาวะในการตรวจสุขภาพประจำปี เมื่อโรคดำเนินไปถึงระยะหลัง จึงเริ่มมีอาการที่ชัดเจนขึ้น

• บวมตามตัว โดยเฉพาะที่ขา เท้า หรือรอบดวงตาตอนเช้า
• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ซีด เบื่ออาหาร
• ปัสสาวะผิดปกติ — ปัสสาวะเป็นฟอง ปัสสาวะกลางคืนบ่อย หรือปริมาณน้อยลง
• คันตามตัว ความดันโลหิตคุมยากขึ้น

เพราะอาการมักมาช้า การตรวจเลือดและปัสสาวะเป็นประจำจึงสำคัญมาก โดยเฉพาะผู้ที่เป็นเบาหวานหรือความดัน

ภาวะแทรกซ้อน

เมื่อไตเสื่อมมากขึ้น ของเสียและน้ำจะคั่งในร่างกาย ส่งผลให้เกิดภาวะแทรกซ้อนหลายอย่าง เช่น ภาวะซีดจากการที่ไตสร้างฮอร์โมนกระตุ้นเม็ดเลือดได้น้อยลง กระดูกบางและเปราะ เกลือแร่ผิดปกติ (โดยเฉพาะโพแทสเซียมสูงซึ่งอันตรายต่อหัวใจ) ความดันโลหิตสูงที่คุมยาก และเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด หากถึงระยะไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย ผู้ป่วยจะต้องรักษาด้วยการฟอกไตหรือปลูกถ่ายไต

ชะลอไตเสื่อมและดูแลตัวเอง

แม้เนื้อไตที่เสียไปจะไม่ฟื้นกลับ แต่เราสามารถ "ชะลอ" การเสื่อมของไตให้ช้าลงได้มาก หากดูแลตัวเองอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ

• คุมโรคประจำตัว — ควบคุมระดับน้ำตาลและความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ตามคำแนะนำของแพทย์ กินยาสม่ำเสมอ
• ลดเค็ม — ลดอาหารรสจัด อาหารแปรรูป น้ำปลา ซีอิ๊ว และของหมักดอง
• หลีกเลี่ยงยาที่ทำร้ายไต — งดซื้อยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาชุด และสมุนไพรที่ไม่ทราบส่วนประกอบมากินเอง ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง
• ดื่มน้ำให้เหมาะสม ควบคุมน้ำหนัก งดบุหรี่ และออกกำลังกายพอเหมาะ
• ตรวจไตเป็นประจำ — เจาะเลือดและตรวจปัสสาวะตามที่แพทย์แนะนำ

คำถามที่พบบ่อย