โรคหัวใจและหลอดเลือด รู้ทันป้องกันได้

หัวใจทำงานสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงทุกส่วนของร่างกายตลอดเวลา และตัวหัวใจเองก็ต้องการเลือดไปเลี้ยงผ่านหลอดเลือดที่เรียกว่า "หลอดเลือดหัวใจ" เมื่อใดที่หลอดเลือดเหล่านี้เริ่มมีปัญหา การทำงานของหัวใจก็จะได้รับผลกระทบตามไปด้วย

รู้จักโรคและสาเหตุ

โรคหัวใจที่พบบ่อยที่สุดคือ "โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ" ซึ่งเกิดจากการที่ไขมัน คอเลสเตอรอล และคราบต่าง ๆ ค่อย ๆ สะสมเกาะตามผนังหลอดเลือดหัวใจเป็นเวลาหลายปี ทำให้หลอดเลือดแคบลง เลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจได้น้อยลง เมื่อหัวใจขาดเลือดก็จะแสดงอาการออกมา และหากคราบไขมันแตกออกจนเกิดลิ่มเลือดอุดตันเฉียบพลัน ก็จะกลายเป็น "ภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน" ที่เป็นอันตรายถึงชีวิต

ปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ทำให้หลอดเลือดหัวใจเสื่อมเร็วขึ้น ได้แก่

• ความดันโลหิตสูง — ทำให้ผนังหลอดเลือดบาดเจ็บและเสื่อมเร็ว
• เบาหวาน — ระดับน้ำตาลสูงเรื้อรังทำลายหลอดเลือดทั่วร่างกาย
• ไขมันในเลือดสูง — โดยเฉพาะ LDL ที่เป็นตัวเร่งการสะสมคราบไขมัน
• การสูบบุหรี่ — หนึ่งในปัจจัยเสี่ยงที่รุนแรงและพบบ่อยที่สุด
• ภาวะอ้วนและน้ำหนักเกิน มักมาพร้อมกับเบาหวานและไขมันสูง
• ความเครียดเรื้อรัง และการขาดการออกกำลังกาย

อาการที่ควรสังเกต

อาการของโรคหัวใจอาจค่อย ๆ เกิดขึ้นหรือมาแบบเฉียบพลันก็ได้ อาการที่พบบ่อยและไม่ควรมองข้าม ได้แก่

• เจ็บแน่นหน้าอก เหมือนมีของหนักกดทับ มักเป็นตอนออกแรงและดีขึ้นเมื่อพัก
• เหนื่อยง่ายผิดปกติ หายใจไม่อิ่ม แม้ทำกิจกรรมเบา ๆ
• ใจสั่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ หน้ามืด เป็นลม
• บวมที่ขาหรือเท้า ร่วมกับเหนื่อยเวลานอนราบ

บางคนโดยเฉพาะผู้ป่วยเบาหวานอาจมีอาการไม่ชัดเจน จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่ควรตรวจสุขภาพหัวใจเป็นระยะ แม้จะยังรู้สึกสบายดี

ภาวะแทรกซ้อน

หากปล่อยให้หลอดเลือดหัวใจตีบมากขึ้นโดยไม่ดูแล อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง เช่น กล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (heart attack) ภาวะหัวใจล้มเหลวที่ทำให้เหนื่อยและบวมเรื้อรัง หัวใจเต้นผิดจังหวะที่อันตราย รวมถึงโรคหลอดเลือดสมอง (stroke) เนื่องจากปัจจัยเสี่ยงของหลอดเลือดหัวใจและหลอดเลือดสมองนั้นเป็นกลุ่มเดียวกัน

ป้องกันและดูแลหัวใจ

หัวใจที่แข็งแรงเริ่มต้นจากการดูแลปัจจัยเสี่ยงในแต่ละวัน สิ่งเหล่านี้ทำได้จริงและเห็นผล

• คุมปัจจัยเสี่ยง — ตรวจและควบคุมความดัน เบาหวาน และไขมันให้อยู่ในเกณฑ์ ตามคำแนะนำของแพทย์
• เลือกอาหารที่ดีต่อหัวใจ — ลดของทอด ของมัน อาหารเค็มจัดและหวานจัด เพิ่มผัก ผลไม้ และปลา
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ — เดินเร็วหรือออกกำลังกายระดับปานกลางอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์
• เลิกบุหรี่ และจำกัดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พักผ่อนให้เพียงพอ และจัดการความเครียด
• ตรวจสุขภาพหัวใจเป็นระยะ — โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงหรืออายุ 35 ปีขึ้นไป

คำถามที่พบบ่อย