ไข้หวัดเป็นโรคติดเชื้อทางเดินหายใจที่พบบ่อยที่สุดอย่างหนึ่ง ทั้งไข้หวัดธรรมดาและไข้หวัดใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัสและติดต่อกันผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการสัมผัส แต่เป็นเชื้อคนละกลุ่มและมีความรุนแรงต่างกัน การรู้จักแยกความต่างจะช่วยให้ดูแลตัวเองได้ถูกทางและไม่ตื่นตระหนกเกินไป
รู้จักโรคและสาเหตุ
ไข้หวัดธรรมดา (Common cold) เกิดจากไวรัสได้หลายร้อยชนิด ที่พบบ่อยคือไรโนไวรัส อาการมักค่อยเป็นค่อยไป เริ่มจากเจ็บคอเล็กน้อย แล้วมีน้ำมูก คัดจมูก จาม และไอตามมา ส่วนใหญ่ไม่มีไข้หรือมีไข้ต่ำ ๆ และหายเองได้
ไข้หวัดใหญ่ (Influenza) เกิดจากไวรัสอินฟลูเอนซา อาการมัก "มาเร็วและรุนแรงกว่า" คือมีไข้สูงทันที ปวดเมื่อยตามตัวมาก ปวดศีรษะ และอ่อนเพลียจนแทบลุกไม่ไหว อาจมีน้ำมูกและไอร่วมด้วย ไข้หวัดใหญ่มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ปอดอักเสบ ได้มากกว่า โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง
อาการ — แยกอย่างไร
- การเริ่มต้น: หวัดธรรมดาค่อยเป็นค่อยไปทีละน้อย ส่วนไข้หวัดใหญ่อาการมาเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง
- ไข้: หวัดธรรมดามักไม่มีไข้หรือไข้ต่ำ ส่วนไข้หวัดใหญ่มักมีไข้สูง 38–40°C
- ปวดเมื่อยตัว/อ่อนเพลีย: หวัดธรรมดามีน้อย ส่วนไข้หวัดใหญ่ปวดเมื่อยและเพลียมากเป็นเด่น
- น้ำมูก/จาม/คัดจมูก: เป็นอาการเด่นของหวัดธรรมดา ส่วนไข้หวัดใหญ่ก็พบได้แต่ไม่เด่นเท่า
การดูแลตัวเอง
ไข้หวัดส่วนใหญ่ดูแลตามอาการได้ที่บ้าน ไม่จำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะ เพราะยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียไม่ได้ผลกับไวรัส หลักการดูแลที่สำคัญคือพักผ่อนให้ร่างกายฟื้นตัวและป้องกันภาวะขาดน้ำ
- พักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำอุ่นบ่อย ๆ เพื่อช่วยให้เสมหะอ่อนตัวและไม่ขาดน้ำ
- ใช้ยาลดไข้/บรรเทาปวดอย่างพาราเซตามอลตามขนาดที่เหมาะสม ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือช่วยลดคัดจมูก
- สวมหน้ากากและแยกตัวจากผู้อื่นช่วงมีอาการ เพื่อลดการแพร่เชื้อให้คนรอบข้าง
ยาปฏิชีวนะไม่จำเป็นสำหรับหวัดทั่วไป
ไข้หวัดเกือบทั้งหมดเกิดจากไวรัส การกินยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็นไม่ได้ช่วยให้หายเร็วขึ้น แต่กลับเพิ่มความเสี่ยงเชื้อดื้อยาและผลข้างเคียง ควรใช้เฉพาะเมื่อแพทย์วินิจฉัยว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อนเท่านั้น
การป้องกัน
การป้องกันหวัดทำได้ด้วยพื้นฐานง่าย ๆ คือล้างมือบ่อย ๆ ด้วยสบู่ หลีกเลี่ยงการเอามือสัมผัสตา จมูก ปาก สวมหน้ากากในที่คนหนาแน่นช่วงมีการระบาด และพักผ่อนกินอาหารให้ครบหมู่เพื่อเสริมภูมิคุ้มกัน สำหรับไข้หวัดใหญ่ การฉีดวัคซีนทุกปี โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีโรคประจำตัว ช่วยลดทั้งโอกาสป่วยและความรุนแรงได้มาก
ที่ คลินิกแพทย์อภิเดช มีแพทย์ตรวจรักษาอาการไข้หวัดและโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ พร้อมบริการเจาะเลือดตรวจหาการติดเชื้อในกรณีที่จำเป็น และมีวัคซีนไข้หวัดใหญ่สำหรับป้องกัน หากไม่แน่ใจว่ากำลังเป็นหวัดแบบไหนหรืออาการไม่ดีขึ้น สามารถปรึกษาเราได้
สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพบแพทย์
- ไข้สูงต่อเนื่องนานเกิน 2–3 วัน หรือไข้ลดแล้วกลับมาสูงซ้ำพร้อมอาการแย่ลง
- หายใจลำบาก หอบเหนื่อย เจ็บหน้าอก หรือไอมีเสมหะปนเลือด
- ซึมลง สับสน ดื่มน้ำได้น้อยจนปัสสาวะน้อย หรือมีภาวะขาดน้ำ
- กลุ่มเสี่ยง — เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีโรคประจำตัว ควรพบแพทย์เร็วเมื่อมีไข้สูงหรือปวดเมื่อยมาก